Illorsuit

Illorsuit qeqertap angisuup avannamut-kangimut sissaaniippoq, Uummannamiillu 100 km missiliorlugit ungasissuseqarluni. Nunaqarfik sivingaajaamiippoq qaqqanit portusuunit ungaluneqarsimasumi, tamannalu pissutigerpiarlugu immikkoortunut marlunnut avissimalluni – avannarleq qulit missiliorlugit illutaqarpoq, kujallermiippullu ingerlatsiviit illullu. Avannamut sammisumik inissisimanera qaqqallu portuneri pissutigalugit, seqineq takuneqarsinnaajunnaartarpoq Oktobarip 11.-aniit Marsip 4.-ata tungaanut.

Nunaqarfiup anguniagai (pingaartitat, ineriartornermi anguniakkat il.il.)

Illorsuarni sullissinermi pissutsit atuuttut inissatigullu neqeroorutit minnerpaamik attatiinnarniarneqarput. Allilerisoqassappat tamanna kujammut sammisumik pisariaqarpoq. Anguniagaq tassaavoq, aalisarnermi takornariaqarnermilu inuussutissarsiutit nangittumik inerisarneqarlutillu nukittorsarneqarnissaat, ilaatigut tamatigoortumik tunisassiornikkut aalajaatsunillu sulisoqarnikkut, kiisalu kulturip uumasup illullu eriagisariallit takornariaqarnermi siunertanut atorneqarnerisigut. Aammattaaq nunaqarfimmi angallannermi periarfissat illullu isumannaallisarneqartariaqarput nunap ilusaa pissutigalugu, ataatsimoorlunilu ingerlatsivinnik pilersitsisoqarluni, innuttaasunut atugassarititaasut pitsaanerulersinniarlugit.

Innuttaasut ineqarnerlu

Illorsuit 2013-p aallartinnerani 80-nik inoqarput. Innuttaasut amerliartuaarsimapput 1999-i tikillugu, taamani nunaqarfimmi najugaqarsimapput 147-t, tamatumali kingornatigut ikiliartuaaginnalersimallutik. Siunissami innuttaasut amerleriaateqarnissaat naatsorsuutigineqanngimmat, pilersaarusiorfiup ingerlanerani pingaarnertut pisariaqartinneqassaaq, isaterinernut atatillugu nutaanik illuliortoqartarnissaa.

Uummannap nunaqarfiini illut 509-upput (kisitsisit 2010-meersut). 2013-mi illoqutigiit ataatsimut katillugit 359-upput, katillugit 972-nik najugaqartullit. Agguaqatigiisillugu illoqutigiinni ataatsini inuit 2,7-upput, tamanna Uummannap illoqarfiani 2,2-miit qaffasinneruvoq. Illugineqartut tassaanerupput ilaqutariit ataasiakkaat illui. Illut amerlasuut iluarsaattariaqarput isatertariaallutilluunnit, ilullu arlallit torneqanngillat.

Nunaminertami illuliorfiusimasumi appasinnerusumi, toqqaviliorniarneq ajornakusoorpoq, nunaminertanilu sivinganerusuni akuttunngitsunik aput sisoortapoq. Nunaqarfiup avannarpasinnerusortaani sissaq nungujartorpoq, siunissami illunik aqqummillu navianartorsiortitsilersinnaasumik. Taamaattumik siunissami illuliortoqarnissaani tamanna eqqarsaatigineqartariaqarpoq. Nunaqarfimmi sannartukkat arlallit inaarsarneri ajoquteqarput, ilaatigut atuarfik peqqissaavilllu. Naatsorsuutigineqarpoq nunaminertani illuliorfissani inissaq sinneruttoq naammalluartoq, tassalu illut 60-t missinginut.

Inuussutissarsiutit umiarsualivillu

Innuttaasut inuussutissarsiutaat pingaarneq tassaavoq aalisarneq piniarnerlu. Nunaqarfik marlunnik mikisunik tunisassiorfeqarpoq, qaleralinnik puisillu amiiniik tigooraasunik. Nunaqarfiup sissarsuaqarnera ikkattuaqqami prammi atorlugu aaqqitaavoq, angallatit sissamut talillutik usingiartarput, tamaanilu aamma amuneqartarlutik.

Illorsuarni – piniarnerup aalisarnerullu saniatigut - sullissiveqarfinnut attuumassutilinnik suliffissaqarpoq; pisiniarfik, atuarfik, kommunip ingerlatsivii allaffialu. Aammattaaq takornariaqarnermut tunngasunik ingerlatsisoqarpoq. 2010-mi Uummannap nunaqarfiini suliffissat annertussusaat 44 %-uvoq, tamannalu Uummannap illoqarfiani inissisimanermut sanilliullugu 2 %-mik appasinneruvoq, Qaasuitsup Kommunianili agguaqatigiisitsinermit 2 %-mik qaffasinerulluni. Sulisinnaasut 5 %-ii suliffissarsiortuupput, tamanna Uummannap illoqarfiani inissisimanermiit appasinneruvoq, aamma kommuni ataatsimut isigalugu, tassanimi kisitsit 6 %-uvoq.

Kommuneplani malillugu inuussutissarsiutinut umiarsualivimmullu tunngasuni inissaq sinneruttoq 7.000 m2 missiliorlugu annertussuseqarpoq. 

Angallannermi periarfissat sullissinerlu

Nunaqarfiup helistop-ia nunaqarfiup kujataatungaani maninnersami sioraasumiippoq. Angallannermi periarfissat allat tassaapput imaatigut angallatit, qimussit snescooterillu.

Nunaqarfik ataatsinik illineqarpoq, annersaa eqqarsaatigalugu avannaatungaaniit helistop-imut, kujataatunganilu eqqaavissuarmut, ataasikkaanik allanut sangunertaqarluni, ingerlasumik. ”Kussinersuaq”-mut aqqusineq ataatsimut isigalugu nungullarsimavoq aaqqissuuneqartariaqarlunilu. Taassuma saniatigut Illorsuit naatsuaqqanik aqqusineeraqarput.

Inaallagissiorfik tankeqarfillu sissamut qanittumi inissisimapput, sissarsuit avannaatunnginnguanni. Imeqarniarneq nilannik aatsitsinikkut pisarpoq, aasaaneranili nunaqarfiup avannaatungaani kuummiit imertartortoqartarpoq. Ulluunerani eqqakkat saviminikullu eqqaavissuarmi, nunaqarfimmit 500 meterit missiliorlugit kujasinnerusumiittumi katersorneqartarput, nunaannarmilu ikuallanneqarlutik. Unnuaanerani eqqakkat nappartani katersorneqartarput, unnuaaneralinu eqqakkanut tummeraasaniit ruujori saviminiusoq aqqutigalugu kuuaqqamut imaanut kuuttumut kuineqartarlutik. Imeq eqqagaq nunaannarmut kuutsinneqartarpoq. Tunisassiorfimmit igitassat sissamut ingerlatiinnarneqartarput. Nukissiorfiit tenikkimut tunngasut isumagisaraat.

Qaqqami kujataatungaaniittumi napparuteqarfeqarpoq. TELE Greenlandip oqarasuaatit assigissaallu atorlugit attaveqarneq isumagisaraa.
Illorsuit pisiniarfeqarput, kommuni allaffeqarluni, illu sulliveqarluni, niviarsiamut nakorsiartarfeqarluni, katersortarfeqarluni oqaluffeqarlunilu. Aamma ataatsimoorussamik sannaveqarpoq. Meeqqanik paarsisarneq angerlarsimaffimmi paarsisarneq aqqutigalugu ingerlataavoq.

Ilinniartitaaneq

Atuarfik nunaqarfimmi kujallersaavoq (Atuarfik Aaralik) 14-it missiliorlugit atuartulik atualeqqaaniit 9. klassimut aamma atuakkanik atorniartarfeqarpoq. Atuarfimmi sunngiffimmi klubbinut assingusunik ingerlatsisoqartarpoq.

Kulturi sunngiffillu

Illut makkua eriagisarialittut toqqarneqarsimapput: (B-37) quersuaq – siusinnerusukkut pisiniarfik – sananeqartoq 1919, (B-40) quersuaq/aamaruutissaasivik sananeqartoq 1935, (B-42 quersuaq/napparsivik sananeqartoq 1906, (B-43) quersuaq sananeqartoq 1917 Nuussuarmiit nuutaq, (B-48) allaffik/ineqarfik sananeqartoq 1913 aamma (B-118 oqaluffik sananeqartoq 1923). Illut ataatsimuukannerlutik inissisimapput, quilu (B-44) – anartarfik 1886-meersoq ilanngullugu – sanaartukkanik avatangiisaasunik eriagisaqarfiulluni. Illut arlallit KNI-mit atugarineqarput. 

Iliveqarfik nunaqarfiup kujataaniippoq, nunaqarfiulli arsaattarfia avannaatungaani sioraasumi pilersinneqarsimalluni.

Kulturikkut sunngiffimilu ingerlatat nalinginnaasumik katersortarfimmi atuarfimmilu ingerlanneqartarput.

Qaasuitsup Kommunia · Postboks 1023 · 3952 Ilulissat · Grønland · www.qaasuitsup.gl · E-mail: plan@qaasuitsup.gl · Tlf.: +299 947800
Kingullermik iluarsineqarpoq 29-3-2017