Aappilattoq

Aappilattoq isumaqarpoq ”qaqqaq aappaluttoq”. Nunaqarfik Upernaviup kangimut avannaatungaani 22 km-rinik ungasissusilimmiittoq, 1805-mi tunngavilerneqarpoq, aatsaalli niuertoruseqarfinngorluni 1850-mi. Aappilattup silaannaa qeqertanit avallerniit kianneruvoq taammattumillu, qaqutiguinnaq sikusarluni, tamannalu pissutigalugu ukiup annertunersaa aalisarfiusinaalluni.

Aappilattoq avannamut kangimullu qaqqanit innaaqqissunit tikikkuminaatsunillu ungaluneqarsimavoq. Taamaannerata, innuttaasut amerliartornerat tunngavigalugu, nunaqarfiup alliartortinnissaanut nunaminertanik ilanngussaqarnissamut periarfissat killilerpai. Taamaattumik sannartornerup ilusaa, pissutit aallavigalugit imminnut qanittunik appasissumi, qeqertap avannamut kimmut sammerngani, ingerlanneqarsimavoq.

Anguniakkat sammisallu pingaarutillit

Sullissinermi pissutsit atuuttut inissatigullu neqeroorutit attatiinnarniarneqarput. Nunaqarfiup alliartoqqissinnaanera killingisa iluini pissaaq.

Imminut nammattumik aalisarnermik ineriartortitsisoqarnissaa naatsorsuutigineqarpoq, ilatigut aalisakkanik tunisassiorfimmik (soorlu qullukkiorfimmik) soqutiginnittoqarnera tunngavigalugu. Ineriartortitsinissamut periarfissat misissorneqassapput, nunaminertanillu tunniussisoqarneratigut aamma tulattarfiup perioreersup pitsaanerulersinneqarsinnaaneranik misissuinikkut, aamma immaqaluunniit sissarsuit allineqarnerisigut, tunngavissinneqarlutik. Tamanna imaassinnaavoq, ingerlataqarfiit annertuut (helistop-ip eqqaavissuullu) allamut naleqqunnerusumut nuunneqarnissaannik. Pisariaqartitsisoq. Nunaqarfimmi illut arlalippassuit iluarsartuunneqarnissamik isaterneqarnissamilluunnit pisariaqartitsipput. Illunik pisariaqartitsineq, immaqalu nutaanik illuliorneq, nunaminertat pioreersut iluini pissasoq, eqqarsaatigineqartariaqarpoq. Nunaqarfimmi anguniakkat, meerarpassuarnit inuusuttunillu, aallaaveqartariaqarput. Taammaattumik nunaminertat atortorissaarutillu, meeqqanut tunngasut, annertuumik pingaartinneqartariaqarput, soorlu arsaattarfik, ataatsimoortarfik aamma meeqqerivik, aammali ilinniartitsisut illui naapiffiillu. Tamakkua saniatigut qangaaniilli aallutat naammattumik inissaqartinneqartariaqarput, soorlu qimmiliviit.

Innuttaasut ineqarnerlu

Innuttaasut amerlassussaat piffissami 1980-2003 ataatsimut isigalugu qaffakkiartuaarsimavoq, 1980-mi 119-niit 2013-mi 154-inut. Innuttaasut amerlanerpaasimapput ukioq 2000-ip missaani, Aappilattumi inuuttaasut nalunaarsorneqarsimasut 213-usimallutik. Tamatuma kingornatigut innuttaasut amerlassusaat appariartuaarusaaginnavissimavoq, ullumikkullu 28 %-ngajammik innuttakinnerulersimavoq. Naatsorsuutigineqarpoq, innuttaasut amerlassusaasa appariartornerat ingarlaannassasoq, taamaattumillu pilersaarusiorfiup ingerlanerani pingaarnertut pisariaqartinneqassaaq, isaterinernut atatillugu nutaanik illuliortoqartarnissaa. Aappilattumi innuttaasunik ukioqqortussutsinut sanilliussinermi meeqqat inuusuttullu amerlangaatsiaqaat (36 %-illutik).

Illut sanaartorneqarsimasut tassaapput ilaqutariit ataasiakkaat illui akuttusuut, nunaminertani marlunni avissimasut. Nunaminertaq illuliorfissaq nutaaq qattunermi kujamut kangimut sammisumiitttoq ullumikkut sanaartorfiusimanngilaq, sanaartorfissartaalu illut 60-it missinginut naapertuuppoq. Nunaqarfimmi illulinik isaterisoqarnissaanik pisariaqartitsineq annertoqaaq.

Inuussutissarsiutit umiarsualivillu

Nunaqarfimmi inuussutissarsiutit pingaarnersaraat aalisarneq piniarnerlu, taakkualu nunaqarfiup inui tamakkingajallugit suliffissaqartitsipput. Pisarineqartartut pingaarnersaraat qalerallit puisillu, ataatsimut isigalugu, ukiup annersaa, aalisartoqarsinnaallunilu piniartoqarsinaavoq. Royal Greenland-ip aamma Polar Seafood A/S-ip Upernavik Seafood A/S-nngorlutik kattunnerat, Aappilattumi tunisassiorfiup, tunitsiviinnanngorlugu allanngortinneqarneranik, kinguneqarsimavoq

Aappilattoq umiarsualivittut taaneqarsinnasumik soqanngilaq, mikisumilli sissarsuaqarluni. Angallatit sissami pukitsuajaami nunaqarfiup qeqqanut qanittumi pittoqqasarput.

Nunaqarfimmi suliffiusinnaasut makkununnga tunngapput: Kommunip allaffia, atuarfik, oqaluffik, Pilersuisoq, Upernavik Seafood A/S, Nukissiorfiit, illu sullivik aamma nunaqarfiup nakorsiartarfia. Taakkua saniatigut namminersortumik amernik nutaanik tunitsiveqarpoq. 2010-mi nunaqarfinni suliffissarsiortut amerlassusaat 4 %-ip missingaa, kommunip agguaqatigiisitsineranut (6 %-mut) sanilliullugu appasinnerulluni.

Nunaqarfimmi takornarialerinermik inuussutissarsiuteqarneq pissutsit aallaavigalugit nutaajuvoq, ineriartortinneqarnissaminulli periarfissaqarluni. Assersuutigalugu Upernavimmiit Aappilattumut ulluinnarlugu qimussertitsisoqartarpoq, imaluunnit tamaanga qajartortoqarsinnaasarluni. Nunaqarfimmut takornariarnerup annertusiartornera tunngavigalugu, nammineerluni sanaartukkanik tuniniarneqarsinnaasunik, annertunerusumik ineriartortitsinissamut, tunngavissaqarpoq.

Kommuneplani malillugu inuussutissarsiutinut umiarsualivimmullu tunngasuni inissaq sinneruttoq 5.000 m2 missiliorlugu annertussuseqarpoq.

Angallannermi periarfissat sullissinerlu

Nunaqarfik helistop-eqarpoq ujaraaqqanik qalliutilimmik. Angallannermi periarfissat allat tassaapput imatigut angallatit, qimussit snescooterillu.

Nunaqarfik tunngavimmigut ataasiinnarmik aqqusineqarpoq, sissarsuarniit tunitsivimmiillu kimmut helistop-ip tungaanut nunaqarfiullu kangiatungaanut ingerlasumik. Aqqusineq ataatsimut isigalugu aqqusineeqqatut aserfallattaaliornerlutatut isikkoqarneruvoq. Aqqusinermiit nunaqarfik napillugu ingerlaartumiit nunaqarfiup immikkortuinut annikitsunik marlussunnik aqqusineqarpoq/aqqusineeraqarpoq.

Ingerlatat teknikkimut tunngasut Nukissiorfinniit ingerlanneqarput, attaveqaqatigiinnermut tunngasortai TELE Greenland-imit ingerlanneqartut. Unnuakkut igitassat isumagineqarneri namminersortumit ingerlanneqarput. Nunaqarfik eqqakkanut kuuffilersugaanngilaq, imeq illulerinermiit igitaq pinngortitamut kuutsiinnarneqartarpoq. Imermik pilersuineq tatsinit imeqarfinniit pisarpoq maqitsarfikkoorlugu aaneqartartoq. Unnuaanerani eqqakkat puussianiittut katersorneqartarput, imaanullu iginneqarlutik tummeraasaniit sisoortitsiveqanngitsuniit.

Aappilattumi aamma kommune allaffeqarpoq, illu sulliveqarluni, nunaqarfik nakorsiartarfeqarpoq katersortarfeqarlunilu. Meeqqanik paarsisarneq ulluunerani paarsisarneq aqqutigalugu aaqqitaavoq

Ilinniartitaaneq

Nunaqarfiup atuarfitoqaa, Paaviap Atuarfia, 32-it missiliorlugit atuartoqarsimavoq atualeqqaaniit 9. klaasimut agguaassimasunik. Atuarfiup illutaa 1996-mi iluarsaanneqarlunilu allineqarpoq.  2011-mi nutaamik atuarfiliortoqarpoq, Narsannguup Atuarfia. Atuarfiup eqqaaniippoq illu atuakkanik atorniartarfik namminersortoq.

Kulturi aamma sunngiffik

Nunaqarfik 5-nik eriagisarialinnik illoqarpoq: B-37, B-40, B-41, B-117 aamma B-132 (oqaluffik). Illut eriagisariallit tamarmik qiterpasissumi, sissarsuarnut qanittumi, inissisimapput.

Kulturikkut sunngiffimilu ingerlatat amerlanersaat atuarfimmi katersortarfimmilu periarfissanut tunngasuupput.

Qaasuitsup Kommunia · Postboks 1023 · 3952 Ilulissat · Grønland · www.qaasuitsup.gl · E-mail: plan@qaasuitsup.gl · Tlf.: +299 947800
Kingullermik iluarsineqarpoq 29-3-2017